اين شهر در سالهاى 1849 - 1595 قبل از ميلاد اهميت فراوان يافت و در دوران سلطنت حمورابى به يكى از مراكز مهم سياسى - فرهنگى عصر خود در آسياى مقدم بدل گشت . اما دولت ميتانى كه گويا ساكنانش هندى و ايرانى بودند ، در سدهء سيزده قبل از ميلاد از ميان رفت و پس از چند سده ، آشوريان بر آن سرزمين مسلط شدند . « 1 » حران و بين‌النهرين شمالى از حدود سالهاى 610 و يا 606 قبل از ميلاد به مدت 54 سال در تصرف مادها بوده است . در 539 قبل از ميلاد كوروش ، شاهنشاه هخامنشى ، وارد بابل شد و بين‌النهرين را به تصرف درآورد . در 535 ق . م استان متحدى شامل بابل و ابر نهر ( غرب رود فرات ) پديد آمد كه سراسر بين‌النهرين و اراضى غرب فرات از جمله فينيقيه ، سوريه و فلسطين را در برمىگرفت و تابع دولت هخامنشى بود . « 2 » پس از سقوط دولت هخامنشى ، بين‌النهرين در سدهء چهارم ق . م تابع دولت اسكندر مقدونى ، و از سدهء چهارم تا سوم ق . م تابع دولت سلوكى شد . از سدهء سوم ق . م بين‌النهرين به تابعيت دولت پارتى درآمد كه از سدهء سوم ق . م ، پس از جنگهاى سخت ميان ايران و روم رو به انحطاط نهاد . « 3 » 1 - 2 . تمدن اسلامى در بين‌النهرين پس از برافتادن بنىاميه و روى كار آمدن بنى عباس ، دشت بين‌النهرين به يكى از مهم‌ترين كانونهاى تمدن اسلامى مبدّل گشت . شهرهاى گوناگونى كه به دست خلفا ساخته شد مثل بغداد و سامرا و نيز شهرهايى كه در پى آن رونق و گسترش يافت ، مثل نجف اشرف و كربلاى معلا ، به ويژه بر اهميت سياسى - دينى بين‌النهرين افزود و آن را در مركز توجه مسلمانان قرار داد . ما در اين مبحث هر كدام از اين شهرها را به اختصار معرفى مىكنيم . 1 - 1 - 2 . بغداد : بغداد نامى است فارسى مركب از بغ و داد ، به معناى خداداد و آفريدهء خدا . « 4 » بغداد كه تا پيش از آن نزهتگاهى بيش نبود ، به روزگار بنى عباس به دست منصور دوانيقى ساخته شد . وى براى اين شهر مبالغى هنگفت هزينه كرد و براى قداست بخشيدن به كار خويش چنان نماياند كه ساختن

--> ( 1 ) . ر . ك . همان ( 2 ) . همان ( 3 ) . همان ( 4 ) . براى آگاهى بيشتر دربارهء نامگذارى بغداد ر . ك . دانشنامهء جهان اسلام ، مقالهء بغداد